Παράγοντες που επηρεάζουν τις διαιτητικές επιλογές των παιδιών

Οι συνήθειες, προτιμήσεις και αποστροφές όσον αφορά στο φαγητό και τα διάφορα τρόφιμα δημιουργούνται συνήθως τα πρώτα χρόνια της ζωής και μεταφέρονται στη συνέχεια στην ενήλικη ζωή.  Για το λόγο αυτό είναι σημαντικό να μελετηθούν ειδικότερα.

Ενώ το βρέφος δείχνει έντονο ενδιαφέρον να δοκιμάζει τα πάντα, το παιδί γίνεται πιο επιλεκτικό και πιο επίμονο σχετικά με το τι καταναλώνει.  Αυτή η αλλαγή στη συμπεριφορά αντικατοπτρίζει ψυχό - κοινωνικές μεταβολές κατά τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής.  Είναι ενδεικτικό ότι το παιδί μπορεί να μείνει και νηστικό, προκειμένου να πείσει τους γονείς του ή τον παππού και την γιαγιά για κάτι.  Στην περίπτωση αυτή ενδιαφέρεται περισσότερο να δηλώσει την προσωπική του άποψη παρά να διατραφεί.  Το παιδί προσπαθεί συνεχώς να δηλώσει την ανεξαρτησία του από τους γονείς του και θεωρεί πως το πετυχαίνει όταν λέει όχι.  Εντούτοις και τα παιδιά χρειάζεται να έχουν όρια, η τήρηση των οποίων αποτελεί ευθύνη των γονέων και των κηδεμόνων.  Αυτό ισχύει τόσο για το φαγητό, όσο και για άλλες όψεις της ζωής των παιδιών.

Αποδοχή της τροφής – παράγοντες που επηρεάζουν

Η αποδοχή των τροφίμων επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η κατάσταση θρέψης, ο βαθμός κορεσμού, οι προηγούμενες εμπειρίες, και τα ατομικά πιστεύω για συγκεκριμένα τρόφιμα καθώς και οι οικογενειακές συνήθειες.  Καθώς το παιδί αναπτύσσεται, το ενδιαφέρον του για το φαγητό μεγαλώνει και οι γονείς μπορούν να το βοηθήσουν να ανακαλύψει νέες γεύσεις και να διευρύνει τις γευστικές του προτιμήσεις.  Δεν είναι περίεργο ένα παιδί να αρνείται αρχικά να δοκιμάσει νέα τρόφιμα και φαγητά και στη συνέχεια να τα αποδέχεται.  Η αποδοχή αυτή εξαρτάται άμεσα και από τις διαιτητικές συνήθειες των γονιών ή άλλων συνομήλικών του, όπως τις παρατηρεί το ίδιο το παιδί.  Για παράδειγμα, υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες ένα νέο τρόφιμο που δεν το αποδέχθηκε αρχικά, να το δοκιμάσει ή ακόμα και να ενθουσιαστεί μαζί του αν δει τα άλλα παιδιά στον παιδικό σταθμό να δείχνουν ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο τρόφιμο.  Αντίθετα, μια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία (πρόκληση εμετού, διάρροιας, πόνου ή μια φιλονικία ή επίπληξη) που έχει συνδυαστεί με την κατανάλωση κάποιου τροφίμου, μπορεί να οδηγήσει σε αποστροφή αυτού του τροφίμου.  Η πιθανότητα να εμφανισθούν ξανά οι δυσάρεστες φυσιολογικές συνέπειες οδηγεί σε απόρριψη του τροφίμου αυτού από το παιδί.

Τα χαρακτηριστικά των τροφίμων επηρεάζουν την αποδοχή τους από τα παιδιά.  Η υφή, το σχήμα, το άρωμα και η γεύση, το μέγεθος των μερίδων μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στο πώς ένα παιδί θα αποδεχθεί αρχικά το συγκεκριμένο τρόφιμο.  Το παιδί γενικά δεν προτιμάει τα πολύ σκληρά και ξερά τρόφιμα, αλλά αντίθετα επιζητά τα τρυφερά και ζουμερά.  Δείχνει πολλές φορές ενδιαφέρον για διάφορα τραγανιστά τρόφιμα, όπως ορισμένα ωμά λαχανικά, τα οποία μπορεί να μασάει ή να ακούσει τους διάφορους ήχους που παράγονται κατά τη μάσηση και να του κεντρίζουν την προσοχή.  Προτιμά τρόφιμα με έντονα, ζωηρά χρώματα, αλλά με ήπιες γεύσεις και μυρωδιές, γιατί έχει πολλούς γευστικούς κάλυκες και αντιλαμβάνεται με μεγάλη οξύτητα τη γεύση.  Τα διάφορα καρυκεύματα και μπαχαρικά (πιπέρι, αλάτι, ξύδι, κτλ) πρέπει να προστίθενται με μέτρο στο φαγητό, αν και ορισμένα παιδιά εμφανίζουν προτίμηση για ‘’ ελαφρά καυτερές σάλτσες’’, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τα παραπάνω (και ίσως σχετίζεται με το παράδειγμα που παίρνουν από τους γονείς). Τέλος, οι μεγάλες μερίδες μπορεί να αποτρέψουν και να τρομάξουν το παιδί, ώστε να αρνηθεί το συγκεκριμένο φαγητό.  Τα τρόφιμα πρέπει να είναι διαχωρισμένα στο πιάτο, ώστε  να διακρίνονται και να αναγνωρίζονται.

Γονείς

Η οικογένεια, ιδιαίτερα κατά τη νηπιακή και την προσχολική ηλικία, αποτελεί το βασικότερο παράγοντα που επηρεάζει τις συνήθειες του παιδιού στο φαγητό.  Οι γονείς μεταφέρουν με το παράδειγμα τους συμπεριφορές σε θέματα διατροφής.  Άγνωστο όμως είναι σε τι ποσοστό οι επιλογές ή συγκεκριμένες προτιμήσεις των τροφίμων από τα παιδιά οφείλονται σε γενετικούς παράγοντες ή είναι αποτέλεσμα περιβαλλοντικών επιδράσεων.

Οι γονείς οφείλουν να προσφέρουν στο παιδί ένα ισορροπημένο διαιτολόγιο, χρησιμοποιώντας τη μεγάλη επιρροή που ασκούν σε αυτό.  Η ευθύνη αυτή δεν περιορίζεται στην υγιεινή και την ασφάλεια του φαγητού, αλλά συμπεριλαμβάνει την ποικιλία, την ποσότητα, το ωράριο των γευμάτων, και πολύ περισσότερο την ατμόσφαιρα που υπάρχει γύρω από το τραπέζι και το γεύμα.  Η γνώση των γονέων σε θέματα διατροφής είναι ένας βασικός παράγοντας που θα επηρεάσει τις διατροφικές επιλογές των παιδιών.  Οι αλλαγές στη δομή της οικογένειας, με τη μητέρα να απασχολείται πολλές ώρες εκτός σπιτιού, είχαν ως αποτέλεσμα να περιορισθούν τα γεύματα στα οποία συνυπάρχουν όλα τα μέλη της οικογένειας.  Έτσι, το παιδί αναγκάζεται πολλές φορές λόγω συνθηκών να τρώει μόνο του.  Παρόλα αυτά όμως, πάντα υπάρχει η δυνατότητα να αφιερώνουν οι γονείς κάποιο χρόνο για την προετοιμασία του φαγητού, να βρίσκονται όλοι μαζί στο τραπέζι, τουλάχιστον για κάποιο γεύμα, και να εξασφαλίζουν στο παιδί το κατάλληλο περιβάλλον και τη συναισθηματική ασφάλεια που θα του παρέχει τη δυνατότητα να απολαύσει το φαγητό.

Οι γονείς πολύ συχνά χρησιμοποιούν τη μέθοδο της επιβράβευσης ή της τιμωρίας με κάποιο αγαπημένο φαγητό ή τρόφιμο, προκειμένου να πείσουν τελικά το παιδί να καταναλώνει την προγραμματισμένη από αυτούς ποσότητα τροφής.  Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί το παιδί να προσλάβει όλη τη τροφή στο συγκεκριμένο γεύμα, αλλά μακροπρόθεσμα τέτοιες πρακτικές έχουν πολλές φορές εντελώς αντίθετα αποτελέσματα. Το παιδί αντιλαμβάνεται την πίεση που του ασκείται, αλλά σε μια μελλοντική περίπτωση, όπου δεν θα υπάρχουν οι ίδιες πιέσεις της επιβράβευσης ή της τιμωρίας, δεν θα προτιμήσει το φαγητό αυτό, αφού δε θα το έχει πραγματικά αποδεχθεί και αγαπήσει.  Επίσης, το αίσθημα του κορεσμού και της πείνας είναι περισσότερο ανεπτυγμένο στα παιδιά συγκριτικά με τους ενήλικες.  Για παράδειγμα, το παιδί δεν θα καταναλώσει μεγάλη ποσότητα μεσημεριανού αν λίγο πριν έχει προσλάβει ένα μεγάλο γλυκό.

Τηλεόραση

Στη σύγχρονη εποχή φαίνεται ότι τα παιδιά από μικρή ηλικία περνούν πολλές ώρες μπροστά στην τηλεόραση, με αποτέλεσμα να γίνονται αποδέκτες των μηνυμάτων που αυτή μεταφέρει είτε μέσω των διαφόρων προγραμμάτων είτε μέσω των διαφημίσεων.  Τα μηνύματα αυτά δεν αφορούν μόνο στην αποδοχή και κατανάλωση συγκεκριμένων φαγητών, αλλά και στην υιοθέτηση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς γύρω από το φαγητό.

Τα περισσότερα διαφημιζόμενα τρόφιμα συσχετίζονται με τα τρόφιμα που ζητούνται περισσότερο από παιδιά.  Τα περισσότερα από τα τρόφιμα αυτά είναι πολύ εύληπτα, πλούσια σε λίπος και ζάχαρη, φτωχά σε φυτικές ίνες και σίδηρο (δημητριακά πρωινού με πρόσθετη ζάχαρη, αναψυκτικά, μπισκότα, σοκολάτες, γαριδάκια, πατατάκια. κ.ά). Παρόμοια, χαμηλής διατροφικής αξίας είναι και τα διάφορα μικρογεύματα και αναψυκτικά, τα οποία καταναλώνουν την ώρα που βλέπουν τηλεόραση, είτε από ερεθίσματα που παίρνουν εκείνη την ώρα από την τηλεόραση, είτε από προηγούμενες εμπειρίες.

Το νήπιο και το παιδί της προσχολικής ηλικίας συνήθως δε μπορεί να ξεχωρίσει τις διαφημίσεις από το κανονικό πρόγραμμα της τηλεόρασης, και συνήθως δίνει περισσότερη προσοχή στις διαφημίσεις, αφού του κεντρίζουν το ενδιαφέρον, γιατί εντυπωσιάζεται από τη μουσική, τα χρώματα, τα σχήματα και τους γρήγορους ρυθμούς.  Καθώς μεγαλώνει, αρχίζει να αντιλαμβάνεται το σκοπό των διαφημίσεων και μπορεί να γίνεται πιο κριτικό απέναντι τους, αν και πάντα παραμένει ευάλωτο στις διαφημίσεις.  Επίσης, η τηλεόραση, εκτός από τα μηνύματα των διαφημίσεων για κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων, καθηλώνει το παιδί, του δίνει ερεθίσματα για ‘’τσιμπολογήματα’’, και το αποτρέπει από έντοντες κινητικά δραστηριότητες (π.χ. αθλήματα, βοήθεια στις εσωτερικές εργασίες του σπιτιού, κτλ).  Για τους λόγους αυτούς, η τηλεόραση θεωρείται ένας από τους παράγοντες που προδιαθέτει τα παιδιά σε παχυσαρκία.

Η επίδραση της τηλεόρασης στο παιδί φαίνεται και από τα παρακάτω:

  • Τα παιδιά καταναλώνουν περισσότερο χρόνο βλέποντας τηλεόραση απ’ ότι για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα
  • Υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του χρόνου που καταναλώνεται μπροστά στην τηλεόραση και του ‘’τσιμπολογήματος’’ φαγητών
  • Οι διαφημιστές χρησιμοποιούν τα παιδιά για να επηρεάσουν τις επιλογές των γονέων
  • Στη Αμερική, στην παιδική ζώνη του πρωινού του Σαββάτου, το 56% των διαφημίσεων αφορούσαν σε τρόφιμα, από τις οποίες το 44% σε τρόφιμα πλούσια σε λίπος για παράδειγμα γλυκά

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

REFERENCE: Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ – ΑΝΤΩΝΗΣ ΖΑΜΠΕΛΑΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ Π.Χ. ΠΑΣΧΑΛΙΔΗΣ, 2003